Dlaczego Adoracja Najświętszego Sakramentu? - homilia

bp Andrzej Siemieniewski 

Dlaczego Adoracja Najświętszego Sakramentu?

Dzień chwały i radości

Drodzy bracia i siostry, przeżywamy dziś dzień wielki, radosny i chwalebny: dzień inauguracji wieczystej adoracji sakramentalnej obecności Pana Jezusa pośród nas w Najświętszym Sakramencie. Jak ważny to dzień, jak istotny i w jaki sposób ludzkie słowo może oddać jego wagę i piękno? Zadajmy te pytania św. Janowi Apostołowi, sięgając do ostatniej księgi Pisma Świętego: Apokalipsy, czyli Objawienia Pańskiego.

Apokalipsa a tajemnica adoracji

Czy Księga Apokalipsy może nam powiedzieć coś o adoracji Najświętszego Sakramentu? Czy możemy w niej znaleźć jakiś klucz, który jeszcze bardziej wzmocni naszą dzisiejszą radość i chwałę tego dnia? Myślę, że tak. 

Otóż, na początku swojej Księgi Apokalipsy św. Jan Apostoł wspomina trudną codzienność własnego życia. Napisał tam, że przebywał na wygnaniu na wyspie Patmos, która była wtedy miejscem zsyłki. To trudna rzeczywistość, nawet jeśli to uczeń Pana Jezusa, Apostoł, musiał przeżywać mozół i trudy codzienności. Czy nie widzimy w tym podobieństwa do naszego życia? Nas, uczniów Pana Jezusa, którzy cieszymy się przecież łaską Bożą, cieszymy się przecież darem chrztu, cieszymy się darem i Sakramentu Pokuty, i Najświętszej Eucharystii, a jednak dotykają nas marności codziennego dnia i codzienność też potrafi sprawiać nam wiele trudności. 

I myśli sobie wtedy człowiek: "O! Gdyby było jakieś okno do nieba, gdyby były jakieś tajemnicze drzwi, po otwarciu których moglibyśmy znaleźć się wobec niebiańskiej chwały". I to właśnie zapisał św. Jan Apostoł w swojej Księdze Apokalipsy. 

Otwarte drzwi do nieba

Na początku IV rozdziału napisał: pośród modlitwy, pośród czuwania: "ujrzałem jakby drzwi otwarte do nieba" (por. Ap 4,1). I objawiło mu się to wszystko, czym żyje Pan Jezus dzisiaj. Zobaczył Pana Jezusa jako Baranka stojącego po prawicy Bożej, Zmartwychwstałego Pana Jezusa w swojej chwale. A obok Baranka - napisał św. Jan Apostoł - ujrzałem cztery tajemnicze istoty żyjące, które śpiewały Bogu: „Święty, Święty, Święty” (Ap 4,8). I dodał coś, co dzisiaj powtórzył we wprowadzeniu do naszej liturgii Ksiądz Proboszcz, mianowicie że ten śpiew ku chwale Bożej wznosi się bez ustanku "dniem i nocą" (Ap 4,8). 

To dlatego Ksiądz Proboszcz powiedział o adoracji, która będzie trwać "dniem i nocą". To słowo zaczerpnięte jest z Księgi Apokalipsy, bo tam przed tronem Bożym wobec Chrystusa Zmartwychwstałego śpiew chwały, dziękczynienia i uwielbienia: "Święty, Święty, Święty" wznosi się od aniołów, od chórów świętych bez ustanku "dniem i nocą". Jednym głosem wołają: "Święty, Święty, Święty" Pan Bóg Zastępów i Jego chwała na wieki nie przemija (por. Ap 4,8). 

Eucharystia — uczestnictwo w liturgii nieba

To ujrzał św. Jan Apostoł w swojej wizji, którą opisał w Księdze Apokalipsy. Na tę wizję powołujemy się w każdej Mszy Świętej, bo przecież w każdej Mszy Świętej ksiądz woła: „W górę serca!”. 

"W górę", a więc tam, gdzie otwierają się drzwi do nieba, gdzie Chrystus Zmartwychwstały. W każdej Mszy Świętej ksiądz zaraz potem doda: "I my razem z chórami Aniołów i Świętych, jednym głosem wołajmy 'Święty, Święty, Pan Bóg Zastępów'". Na te słowa powołujemy się w każdej Eucharystii i w wielu chrześcijanach pojawia się tęsknota, aby tak tę chwilę przedłużyć, ażeby to nasze piękne spotkanie z Panem Jezusem żyjącym na wieki nie zakończyło się błogosławieństwem i rozesłaniem, a następna mocna chwila była dopiero za tydzień podczas niedzielnej Eucharystii. 

A co by było gdybyśmy tę chwilę otwartych drzwi do nieba przedłużyli? Co by było, gdybyśmy naśladowali aniołów i świętych, którzy bez ustanku dniem i nocą uwielbiają, oddają Bogu chwałę, i wznoszą swoje pieśni chwały? Jest to możliwe. 

To właśnie dlatego została ustanowiona adoracja nieustająca, czyli naśladująca chóry aniołów i świętych. To właśnie dlatego adoracja "dniem i nocą", aby tak jak oni tam już żyjący przed obliczem Zmartwychwstałego Chrystusa - dołączyć się do nich. 

Najświętszy Sakrament — drzwi uchylone ku niebu

To właśnie dlatego możemy porównać Najświętszy Sakrament do drzwi otwartych do nieba. Okno czy drzwi uchylone to są drzwi, które ujrzał św. Jan Apostoł na wyspie Patmos. Te drzwi, które może od dzisiaj już całą dobę, bez ustanku, dniem i nocą, otworzyć przez swoją modlitwę i swoją wiarę każdy, kto uda się do kaplicy Nieustającej Adoracji. 

Tak zechciejmy, drodzy bracia i siostry, przeżywać tę rozpoczynającą się dziś tajemnicę. Można wchodzić do przedsionków nieba, można wejść i pozostać tam, gdzie w każdej Mszy Świętej jesteśmy wezwani: "W górę serca!". W górę - tam, gdzie Chrystus Zmartwychwstały, tam gdzie razem z chórami aniołów i świętych można jednym głosem oddawać cześć Bogu. 

Tu, przed ołtarzem, ta pieśń rozlega się gromkim śpiewem "Święty, Święty, Święty". Tam, w kaplicy adoracji, raczej w ciszy, raczej hymn serca, raczej hymn w swoim wnętrzu, bez dźwięków na zewnątrz, lecz w sercu wznosi się dziękczynienie do Pana Boga. 

 

Modlitwa za rodziny i o powołania kapłańskie

W Księdze Apokalipsy jednak czytamy nie tylko o uwielbianiu z wdzięcznością, nie tylko o oddawaniu Panu Bogu chwały z zachwytem, dlatego że Jezus, który umarł, dzisiaj żyje na wieki. W Księdze Apokalipsy czytamy też o tym, że mieszkańcy nieba, święci, szczególnie męczennicy, wstawiają się też w sprawach ludzi na ziemi. 

Można więc zanieść tam do kaplicy Najświętszego Sakramentu, do kaplicy uchylonych drzwi do nieba, także modlitwy prośby. Tej prośby, której każdy z nas zanosi, czy to w swoich sprawach, może kogoś z rodziny, a może kogoś z przyjaciół, ileż tych modlitw - za dzieci, za rodziców, za współmałżonków, za zmarłych - może trafić tam i popłynąć - a wtedy święty anioł zbiera te modlitwy, wrzuca do swojej kadzielnicy, a one wznoszą się jak dym przed oblicze Boga Najwyższego (por. Ap 8,3-4). Nieśmy tam modlitwy prośby, wstawiennictwa za tych, którzy są drodzy naszemu sercu. 

To serce można rozszerzyć. Można modlić się też w sprawach, które obejmują więcej niż tylko nasze osobiste sprawy, choć te też są ważne i istotne, ale przecież tu możemy zanosić modlitwy w intencji rodzin. Św. Jan Paweł II mówił, że wszelka odnowa Kościoła przechodzi przez rodziny - tam, gdzie rodzice się modlą, gdzie przekazują wiarę dzieciom, gdzie młodzi znajdują swoją przestrzeń do życia w Kościele, w grupach, stowarzyszeniach, w relacjach wierzących rówieśników. Modlitwa za rodziny i o rodziny - te, które dają piękny, święty przykład już teraz, i te, które może dadzą taki przykład dopiero z czasem, jeśli będziemy się o to modlić. 

Uchylone drzwi do nieba w kaplicy Najświętszego Sakramentu to także piękna okazja do modlitwy o powołania. Ileż to rozpisują się na łamach najróżniejszych czasopism, ileż to słów komentarzy w najróżniejszych wywiadach i debatach o tym, że powołań za mało. Niech jeszcze więcej będzie tych tajemniczych słów serca płynących do Boga o to, by było więcej - o to, by Pan Bóg budził powołania i zakonne, i kapłańskie, i misyjne, żeby budził je w sercach młodych ludzi, żeby budził w sercach ludzi powołania. Im bardziej widzimy, że ich brakuje, im więcej słyszymy w komentarzach i debatach, że za mało, tym gorętsza powinna być modlitwa. Niech święty anioł zbiera te modlitwy do swojej kadzielnicy i zaniesie przed oblicze Boga Najwyższego. 

 

Nieustająca modlitwa Kościoła

Tak, drodzy bracia i siostry, zechciejcie zrozumieć to, że od tej chwili już rzeczywiście nieustannie dniem i nocą drzwi do nieba są uchylone. 

Zechciejcie zajrzeć i do IV rozdziału Apokalipsy, i do VIII, aby tam nauczyć się, co to znaczy modlić się wobec Chrystusa Zmartwychwstałego. Tam, w Piśmie świętym, nauczymy się od tego, który jako pierwszy taką nieustającą modlitwę przeżywał - św. Jana Apostoła. Tam nauczymy się też od iluż to pokoleń mnichów, którzy tę tradycję modlitwy nieustającej praktykowali, całe sztaby mnichów modlące się jedne po drugich, aby całą dobę trwała pieśń uwielbienia. 

Takie modlitwy znane były w świecie zakonnym i także piękna tradycja trzymania 24-godzinnej straży wobec Pana Boga, też z chórami aniołów i świętych, od dzisiaj jest możliwa tutaj. Od dzisiaj jest to możliwe w parafii św. Maksymiliana Kolbe w Lubinie, i za to Panu Bogu wielkie dziękczynienie, cześć i chwała. Amen. 

Posłuchaj homilii. 

[2025] 

Dwa spojrzenia na św. Piotra i św. Pawła w życiu Kościoła

bp Andrzej Siemieniewski 

 

HOMILIA

Uroczystość świętych apostołów Piotra i Pawła

29.06.2025

 

Dwa spojrzenia na św. Piotra i św. Pawła w życiu Kościoła

 

Uroczystość świętych apostołów Piotra i Pawła – taki dzień, jak również i to wieczorne wigilijne przygotowanie do uroczystości, można przeżywać na dwa różne sposoby.

Pierwszy sposób to spojrzenie z bardzo dzisiejszej perspektywy. Wtedy ci dwaj apostołowie kojarzą nam się z majestatem rzymskich bazylik. Z okazji jubileuszu roku świętego 2025 miałem nawet okazję tak właśnie przeżywać spotkanie z tą Piotrową i Pawłową tradycją w Rzymie. Wielkie, wspaniałe, majestatyczne bazyliki – i ta na Watykanie, bazylika św. Piotra, i ta „za murami”, gdyż kiedyś rzeczywiście znajdowała się już poza miejskimi murami – bazylika św. Pawła.

W taki sposób można przeżywać tę uroczystość nawet nie opuszczając Legnicy – przecież dwie równie majestatyczne wieże naszej katedry przypominają, że i Piotr, i Paweł, słusznie mogą być nazwani filarami Kościoła (por. Ga 2,8-10)[1].

Trzy wezwania "Pójdź za mną" w życiu Piotra

Dzisiejsze wieczorne czytania bardziej zapraszają nas do prześledzenia drogi obu apostołów, i to bardzo długiej drogi. Zanim Piotr dorósł i dojrzał do tego, by spoglądając na chromego człowieka, powiedzieć: „Srebra i złota nie mam, ale coś mam – mam łaskę Jezusa Chrystusa, mam łaskę Tego, który z mocą może zadziałać: W imię Jezusa Chrystusa Nazarejczyka – wstań i chodź” (por. Dz 3,6), długą drogę przeszedł – przeszedł drogę potrójnego wezwania: „Pójdź za mną”.

Pierwsze wezwanie usłyszał w pokornych okolicznościach, kiedy musiał wyznać: „Panie, odejdź ode mnie, bo jestem człowiek grzeszny” (Łk 5,8-11). Wydawało się wówczas, że tym jednym „Pójdźcie za mną, a uczynię was rybakami ludzi” (Mt 4, 19) Pan Jezus w jednym momencie przeniesie go do innej kategorii ludzi, przeniesie go z tych zwykłych, czy grzeszników, do kategorii apostołów – już nie jakichś zwykłych ludzi, ale rybaków ludzi. Ujrzawszy Szymona i brata jego Andrzeja, powiedział: „Pójdźcie za mną, a uczynię was rybakami ludzi”. W przeżyciu tego pierwszego powołania „Pójdź za mną” musiało więc być coś triumfalistycznego, coś entuzjastycznego, coś uruchamiającego zupełnie nowe nadzieje, spojrzenie i dynamizmy w tym człowieku.

Był i drugi raz, kiedy Piotr usłyszał: „Pójdź za mną”. W niemal identycznych słowach, ale w zupełnie innej sytuacji, i – niestety – przy mało triumfalistycznej okazji, kiedy musiał usłyszeć od Pana Jezusa: „Piotrze, to nie ty masz iść przede mną, ale masz iść za mną, bo w przeciwnym razie zasłużysz na miano nie apostoła, a szatana”, jak przetłumaczył to w XVI wieku ks. Jakub Wujek: „Pójdź za mną, szatanie” (Mt 16,23). To jest to samo powołanie – ale z przestrogą, ale z korektą, ale z napomnieniem.

I wreszcie przyszło i trzecie wezwanie dla tego samego apostoła Piotra, trzecie wezwanie prawie tak samo brzmiące: „Pójdź za mną”, wypowiedziane przez Jezusa, gdy zapowiedział, jaką śmiercią Piotr uwielbi Boga i że będzie służyć niekoniecznie zawsze zgodnie ze swoimi wyborami i ze swoją wolą i Piotr to przyjął (por. J 21,18-19). Wtedy Pan Jezus powiedział „Pójdź za mną” – to trzecie, tak samo brzmiące powołanie, ale już teraz z nieodwołalnym i niezrywalnym zaufaniem Chrystusa do swojego apostoła Piotra.

Dramatyczna droga Pawła i spojrzenie pełne łaski

Podobną, a może jeszcze bardziej dramatyczną drogę przeszedł św. Paweł – przypomniał nam o tym dziś w krótkiej autobiograficznej wzmiance. Nie chlubił się tym, co w nim najlepsze. Wiemy z jego listów i z Dziejów Apostolskich, że miał zwyczaj przypominania sobie swojej niechlubnej przeszłości. W Liście do Galatów słyszeliśmy: „Słyszeliście o moim wcześniejszym postępowaniu… Gorliwość wykazywałem – tak, ale w jakiej sprawie? Zwalczałem Kościół Boży. Byłem gorliwy – ale w czym? Kościół usiłowałem zniszczyć” (por. Ga 1,13). Nie z uczynków więc i nie z zasług, i nie z tego, co sam mógł wnieść, ale z czystego daru łaski, aby się nie chlubił. Paweł opisał to tak: „Gdy jednak spodobało się Temu, który wybrał mnie jeszcze w łonie matki mojej i powołał łaską swoją, aby objawić Syna swego we mnie, bym Ewangelię o Nim głosił poganom, natychmiast […] skierowałem się do Arabii, a później znowu wróciłem do Damaszku” (Ga 1,15-17). Potem, jak wiemy, powrócił do służby w Kościele w Jerozolimie i wielu innych miejscach.

Inne spojrzenie na Kościół Piotra i Pawła

To inne spojrzenie na Kościół Piotra i Pawła. To inne spojrzenie na tę prawdę, że Kościół zbudowany jest na fundamencie proroków i apostołów. Warto na tych dwóch spojrzeć nie tylko z perspektywy dzisiejszej, z perspektywy wspaniałych rzymskich bazylik, jak to czynimy podczas pielgrzymek jubileuszowych, i niekoniecznie tylko podnosząc tam wysoko wzrok ku katedralnym wieżom – dwóm wieżom jak dwóch słynnych apostołów.

Warto też przypominać sobie i skąd przyszli, i jaką drogę przeszli, oraz że droga ta była długa i ucząca pokory – ucząca, że łaska ważniejsza jest niż uczynki, ucząca, że „srebra i złota nie mamy, ale to, co mamy, tym możemy się dzielić. W imię Jezusa Chrystusa Nazarejczyka – wstań i chodź.” Amen.

---

[1] Choć tylko Piotr, Jakub i Jan zostali nazwani „filarami” Kościoła w Ga 2,9, to określenie Piotra i Pawła mianem „filarów” pochodzi z tradycji Kościoła – jako wyraz uznania ich wyjątkowej roli w jego początkach: Piotra jako fundamentu jedności, Pawła jako apostoła narodów. 

[2025]  

Patriotyzm chrześcijanina

bp Andrzej Siemieniewski

Patriotyzm chrześcijanina

 

1° Kerygmat s. Faustyny

            Sanktuarium Miłosierdzia Bożego oferuje nam wyjątkową scenerię dla zrozumienia istoty królowania Chrystusa. Tu najlepiej można zrozumieć, co to znaczy, że pragniemy Chrystusa Króla w naszej Ojczyźnie, zwłaszcza w setną rocznicę odzyskania przez Polskę niepodległości w 1918 roku.

            Przyjęcie Chrystusa jako Króla to na pierwszym miejscu przyjęcie słowa Dobrej Nowiny, Ewangelii. Św. siostra Faustyna poprzez nabożeństwo do Miłosierdzia Bożego podała Kościołowi nową szatę słowną biblijnego kerygmatu prowadzącego do wejścia w strefę królowania Chrystusa.

            Po pierwsze więc, wpatrując się w obraz Jezusa Miłosiernego odkrywamy fundamentalną prawdę wiary: Bóg wychodzi nam naprzeciw, w Chrystusie chce opromienić nas swoim blaskiem i obdarzyć nas chwałą.

            Jest jednak i drugi moment kerygmatu: przeszkodą w życiu człowieka w Bożej chwale jest grzech. Koronka do Miłosierdzia Bożego stawia nas przez dramatyczną rzeczywistością "grzechów naszych i całego świata". Grzech jest dramatycznym zerwaniem więzi człowieka z Bogiem: woła o pomstę do nieba jak krew Abla (por. Rdz 4,10).

            Jednak to nie grzech jest finalnym słowem w historii stworzenia. Modląc się Koronką przypominamy sobie trzeci moment kerygmatu wypowiadając słowa: "Dla Jego bolesnej męki, miej miłosierdzie dla nas i całego świata". Ostatecznym słowem Boga Ojca wobec wyzywających grzechów naszych i całej ludzkości jest Syn Boży. Chrześcijanie z wiarą przystępują przecież "do Pośrednika Nowego Testamentu - Jezusa, do pokropienia krwią, która przemawia mocniej niż [krew] Abla" (por. Hbr 12, 24). Wiara w zbawienie w Jezusie Chrystusie wyraża się ostatecznie w modlitwie: 

 

"Ojcze Przedwieczny, ofiaruję Ci Ciało i Krew, Duszę i Bóstwo

najmilszego Syna Twojego,

a Pana naszego Jezusa Chrystusa,

na przebłaganie za grzechy nasze i całego świata".

 

            Skutkiem przyjęcia tej dynamiki Nowego Testamentu i wiary Kościoła jest ufność: "Jezu, ufam tobie". W Chrystusie odnawia się nasza relacja z Bogiem, dzięki Jego ofierze zmazana zostaje wina grzechu i otwarta brama do zbawienia. To właśnie jest czwarty akcent kerygmatu:

"Bóg okazuje nam swoją miłość [właśnie] przez to, że Chrystus umarł za nas, gdyśmy byli jeszcze grzesznikami.  Tym bardziej więc będziemy przez Niego zachowani od karzącego gniewu, gdy teraz przez krew Jego zostaliśmy usprawiedliwieni […].

Chlubić się możemy w Bogu przez Pana naszego Jezusa Chrystusa, przez którego teraz uzyskaliśmy pojednanie" (por. Rz 5, 8-11).

 

2. Patriotyzm chrześcijanina

Kerygmat zawarty w orędziu miłosierdzia głoszonym w nowej formie przez św. s. Faustynę ma szczególny wymiar dla modlitwy nas, Polaków, zgromadzonych w listopadowy czas 1918 r. To przecież setna rocznica odzyskania niepodległości przez naszą Ojczyznę!

Jak przeżyć tę uroczystą chwilę w duchu Chrystusowym? Jak być polskim patriotą przed katolickim ołtarzem? Niech pomogą nam w odpowiedzi na te pytania trzy słowa: Bóg-Honor-Ojczyzna.

Ta oficjalna dewiza Wojska Polskiego bywa też używana szerzej, dla opisania właściwej postawy chrześcijanina wobec ojczyzny. Trzy słowa: ważne jest każde z nich, ale też sposób, w jaki są uszeregowane, ich kolejność i wzajemne powiązanie.

 

a. Bóg

Najpierw więc Bóg. Jest w tym szeregu oczywiście na pierwszym miejscu, gdyż tylko Jemu przysługuje miara absolutna. Gdzie Bóg jest na pierwszym miejscu, tam wszystko jest na swoim miejscu, także honor i ojczyzna. To pierwsze miejsce pozwala nam modlić się nie tylko Ojcze nasz, któryś jest w niebie, ale także łączyć nasz dziękczynny głos z tym płynącym z Zachodu: Vater unser im Himmel oraz z tym z najbliższego Wschodu: Отче наш, Ти що єси на небесах. Jeśli Bóg jest na pierwszym miejscu, to przeżywamy patriotyzm w sympatii i w przyjaźni z innymi. Patriotyzm staje się pomostem spotkania i okazją do wyciągnięcia przyjacielskiej ręki do sąsiada zza granicy.

           

b. Honor

Potem honor. Z łacińska słowo to znaczy tyle co cześć albo poszanowanie. W czas bitewnych zmagań nabierało bardziej odcienia heroizmu. W pokojowym czasie lepiej zrozumiemy znaczenie słowa honor oddając jego treść przez sumienie. Być człowiekiem honorowym to kierować się w postępowaniu sumieniem. To oddawać cześć Bogu oraz żyć w poszanowaniu drugiego człowieka. Jeśli kiedyś mawiano górnolotnie „Bóg nam powierzył honor Ojczyzny”, to dziś trzeba mówić za Janem Pawłem II: „Bóg nam powierzył sumienie, abyśmy się nim kierowali”.

 

c. Ojczyzna

Wreszcie słowo Ojczyzna. Któż lepiej wyjaśni nam treść tego słowa niż Jan Paweł II: wielki Europejczyk i wielki człowiek, który na całym świecie czuł się u siebie. A przecież jednocześnie był wielkim polskim patriotą.

Polski papież wprowadza nas w ten temat wychodząc od etymologii słowa patriotyzm. Wywodzi je od łacińskiego patria – ojczyzna, a ostatecznie od pater – ojciec. Kto chce zrozumieć, czym jest patriotyzm jako miłość do ojczyzny, musi zacząć od analogii z miłością do rodziny.

Na święta jedzie się do rodziny: na Wigilię Bożego Narodzenia, na dzień Wszystkich Świętych, na imieniny bliskich - chcemy być w rodzinnym domu. W razie zagrożenia pomaga się na pierwszym miejscu rodzinie. Jest oczywiście pewne niebezpieczeństwo, że ktoś może dbać o swoją rodzinę kosztem innych, krzywdząc innych. Podobnie w miłości do ojczyzny zdarza się wypaczenie zwane nacjonalizmem. Ale ryzyko wypaczenia patriotyzmu to nie powód do lekceważenia ojczyzny i narodu. Wręcz przeciwnie: lekarstwem na to ryzyko jest właśnie prawdziwy patriotyzm. Zresztą posłuchajmy pewnego cytatu Jana Pawła II z jego książki Pamięć i tożsamość:

 

„Tożsamość kulturalna i historyczna społeczeństw jest […] ożywiana przez to, co mieści się w pojęciu narodu.

Patriotyzm, jako miłość ojczyzny, przyznaje wszystkim innym narodom takie samo prawo jak własnemu, a zatem jest drogą do uporządkowanej miłości społecznej” (s. 73).

 

            Powtórzmy: jest dla człowieka droga do uporządkowanej miłości społecznej; i jest nią patriotyzm.

Przez analogię: kto jedzie na święta do domu, uważa że nie tylko inni mają prawo jechać na Wigilię, każdy do swojego własnego domu: mają nawet taki obowiązek moralny! Podobnie: kto jest patriotą, cieszy się, kiedy spotka patriotę czeskiego, mołdawskiego lub włoskiego.

Posłuchajmy znowu bardzo osobistego świadectwa Jana Pawła II:

 

„Z moim doświadczeniem historii ojczyzny, z moim narastającym doświadczeniem wartości narodu nie byłem wcale obcy ludziom, których spotykałem: doświadczenie mojej ojczyzny bardzo mi ułatwiało spotykanie się z ludźmi i narodami na wszystkich kontynentach”.

 

            Czy zwróciliśmy uwagę na wyrażenie narastające doświadczeniem wartości narodu? Tak wyglądało życia papieża we Włoszech oraz wśród tylu zagranicznych podróży do najróżniejszych krajów świata. Jego doświadczenie wartości, jaką jest naród polski, pogłębiało się.

 

3. Nierozłączna triada

            Mówi ktoś czasem: patriotyzm bywa wykrzywiony i staje się egoistycznym nacjonalizmem. To prawda. Mówi ktoś: dlatego trzeba się z patriotyzmu uwolnić. A to już prawdą nie jest. Nie ma przecież takiego słowa, którego nie można by wykrzywić i zrozumieć źle.

Lekarstwem na złe rozumienie szczytnych słów nie jest rezygnacja z tego co wzniosłe i piękne, ale dobre zrozumienie wartości. A słowa Bóg-honor-Ojczyzna są szczytne i piękne. Najskuteczniejszym lekarstwem jest zwracanie uwagi na sekwencję tych słów, na ich kolejność, na ich wzajemne wyjaśnianie się.

            Ktoś mówi wiele o ojczyźnie, a jest człowiekiem bez honoru, bez sumienia? Może się to źle skończyć….

Ktoś wiele mówi o sumieniu, ale odrzuca Boga? Przypomni mu św. Paweł: „Sumienie nie wyrzuca mi wprawdzie niczego, ale to mnie jeszcze nie usprawiedliwia; Pan jest moim sędzią” (1 Kor 4,4). Apostoł podkreśla tymi słowami: moje sumienie nie jest nieomylne, potrzebuje nauki, korekt i światło od Boga.

            A czy można odrzucić potrzebę ojczyzny? Czy można nie być patriotą? Oczywiście, że można! Tyle tylko, że człowiek staje się wtedy wewnętrznie mniejszy. Przed tym też przestrzega Jan Paweł II w książce Pamięć i tożsamość:

 

„Naród jest wielką wspólnotą ludzi, którą łączy nade wszystko kultura: […] dlatego jest ona tym znamienitym wychowawcą ku temu, aby «bardziej być» we wspólnocie, która ma historię dłuższą niż człowiek i jego rodzina” (s. 89).

 

            Polski papież wspominał, co najbardziej budowało go osobiście w kulturze polskiej:

 

„Polskość epoki jagiellońskiej pozwoliła na utworzenie Rzeczypospolitej wielu narodów, wielu kultur, wielu religii. Wszyscy Polacy nosili w sobie tę religijną i narodową różnorodność […]: polskość to w gruncie rzeczy wielość i pluralizm” (s. 92).

 

 

4. Patrioci w Kościele

Słysząc hasło Bóg-honor-ojczyzna zapyta ktoś: a jak patriotyzm, przywiązanie do tego co nasze, rodzime, swojskie, połączyć z powszechnością Kościoła? Wspólnota wierzących jest przecież dla wszystkich, dla całego świata… Tu odwołam się do mojego osobistego doświadczenia ostatnich lat, a zwłaszcza z pobytu na kolejnych Światowych Dniach Młodzieży.

Na wszystkie wielkie spotkania w ramach Dni Młodzieży bardzo wiele grup przynosi ze sobą swój znak tożsamości. Czasem jest to symbol ruchu kościelnego, np. neokatechumenatu lub młodzieży salezjańskiej; czasem tabliczka z nazwą parafii pochodzenia. Ale zdecydowanie najczęściej młodzi występują pod sztandarem swojego kraju. Jest to wybór swobodny, przez nikogo nie zadekretowany ani nie kontrolowany. Jest to po prostu powszechny odruch serca: młodzi z Brazylii ze swoją flagą, z Angoli, Włoch czy Nowej Zelandii – ze swoją.

Patrząc na setki i tysiące narodowych sztandarów myślałem wtedy: w historii ludzkości flagi często pojawiały się po to, aby mobilizować przeciw: przeciw innemu państwu, innym narodom. A tu, na modlitewnym spotkaniu z papieżem, pojawiają się tylko i wyłącznie, by mobilizować dla, a nigdy przeciw.  

Tam gdzie Bóg jest na pierwszym miejscu, tam wszystko jest na swoim miejscu. Dobrze jest kultywować swój patriotyzm, gdyż w Bogu i w Kościele wszystkie patriotyzmy świata składają się w jedną harmonię służąc czemuś większemu od siebie. Wobec ołtarza Chrystusa możemy z dumą wypowiedzieć słowa Bóg-honor-ojczyzna i uśmiechnąć się do Włocha, Ukraińca, Niemca i Kolumbijczyka, którzy to samo hasło mają w swoim sercu. Na Eucharystii, przy ołtarzu, w Kościele: nasza Ojczyzna jest razem z innymi gdyż jest dla dobra rodziny całego świata.

 

W tym duchu wołamy w Sanktuarium Miłosierdzia Bożego:

 

"Króluj nam Chryste! Króluj w naszej Ojczyźnie, króluj w każdym narodzie – na większą chwałę Przenajświętszej Trójcy i dla zbawienia ludzi. Spraw, aby naszą Ojczyznę i świat cały objęło Twe Królestwo:

królestwo prawdy i życia,

królestwo świętości i łaski,

królestwo sprawiedliwości, miłości i pokoju".

(Jubileuszowy Akt przyjęcia Jezusa Chrystusa za Króla i Pana).

 

[2019] 

 

„Badacie Pisma” (J 5,39) - homilia

bp Andrzej Siemieniewski 

 „Badacie Pisma” (J 5,39)

 

a. Znak czasu: egzegeza dawnych wieków Kościoła

„Niebo i ziemia przeminą, ale moje słowa nie przeminą”, woła Pan Jezus wskazując jednocześnie na ważnych świadków Jego słowa, na współczesne Mu pokolenie: „Nie przeminie to pokolenie, aż się to wszystko stanie” (Mt 24,34-35). Każde następne pokolenie w historii Kościoła też ma odnosić do siebie tę samą wskazówkę; to za naszego życia rozbrzmiewa zapewnienie: „Dziś spełniły się te słowa Pisma, któreście słyszeli” (Łk 4,21). A jeśli tak, to dla pełnego zrozumienia Biblii niezbędne jest korzystanie z doświadczenia minionych pokoleń, a więc to, co zwiemy Tradycją.

W USA pojawiła się ostatnio nowa seria komentarzy biblijnych: The Church’s Bible — Biblia Kościoła[1]. To zachęcająca wiadomość. Kolejne tomy zbierają fragmenty starożytnych i średniowiecznych komentarzy i prezentuje je współczesnym czytelnikom w przystępnej formie. Na razie wydano trzy tomy — komentarze do: Pieśni nad pieśniami, do proroka Izajasza, do Pierwszego Listu do Koryntian.

Pozwala to ujrzeć Biblię jako głos Oblubieńca — Boga przemawiający do Kościoła i usłyszeć głos Oblubienicy odpowiadającej Oblubieńcowi: 

 

„Duch i Oblubienica mówią: «Przyjdź!» A kto słyszy, niech powie: «Przyjdź!» i kto odczuwa pragnienie, niech przyjdzie, kto chce, niech wody życia darmo zaczerpnie” (Ap 22,17).

 

Duch Święty i Oblubienica razem mówią „Przyjdź”. Ten sam Duch, który natchnął Słowo Pisma, jest duszą Kościoła. Jest — i był! Zarówno dwa tysiące lat temu, jak i w wieku VIII, XII czy XIX.

Moda, że liczy się tylko to, co wytworzono w ostatnich latach, to moda tego świata: nieaktualne są stare programy komputerowe i stare monitory; samochód sprzed 20 lat nadaje się na złom, a laserową drukarkę czeka ten los nawet po 8 latach.

A komentarz do Biblii? Głos Kościoła wierzących, którzy słuchali Boga? Czy też jest przestarzały, gdyż Kościół żył nim sto, dwieście czy tysiąc lat temu?

 

„Jezus Chrystus wczoraj i dziś, ten sam także na wieki. Nie dajcie się uwieść różnym i obcym naukom” (Hbr 13, 8-9).

 

Tak rozumiana Tradycja, głos natchnionej Duchem Oblubienicy Chrystusa, przestaje być zawartością zakurzonej gabloty z zaniedbanej części muzeum, a staje się żywym głosem pomagającym zrozumieć Pismo Święte:

 

„Czyż od was wyszło słowo Boże? Albo czy tylko do was przyszło” (1 Kor 14),

 

pytał Koryntian św. Paweł już dwadzieścia wieków temu. Nie, nie tylko do was: przyszło do każdego pokolenia w historii Kościoła i dopiero suma doświadczeń ich wszystkich jest pełnią rozumienia Biblii.

Tradycja, według Chesterton, to demokracja w najgłębszej postaci: głosu udziela się już nie tylko wszystkim żyjącym, ale nawet otwiera się możliwość włączenia się w debatę dawno zmarłym: pozwalamy włączyć się w kształtowanie naszej świadomości biblijnej także minionym pokoleniom.

b. Biblia w świetle alegorii i typologii

Starożytne i średniowieczne sposoby czytania Biblii wykazują wyraźne tendencje do alegorii i typologii. Z tego powodu bywają dziś oceniane jako nienaukowe. Czy jednak słusznie?

Czyż alegoryczna lektura Biblii nie jest czasem wewnętrzną metodą samej Biblii?

Czyż sam Paweł pisząc „Abraham miał dwóch synów, jednego z niewolnicy, a drugiego z wolnej”, nie mówi „wydarzenia te mają jeszcze sens alegoryczny” (Ga 4, 22.24)? Nowy Testament — jak najdosłowniej wzięty — uczy nas, że Stary Testament ma alegoryczny sens!

Czy Ewangelia św. Jana wspominając, że „Mojżesz wywyższył węża na pustyni”, nie wyjaśnia od razu, że tak samo „potrzeba, by wywyższono Syna Człowieczego” (J 3, 14)? Znowu: Nowy Testament — jak najdosłowniej wzięty — uczy nas, że Stary Testament zawiera typy wyjaśniające się dopiero w Nowym.

Jeśli chrześcijanie dawnych wieków Kościoła tak chętnie korzystali z metody alegorycznej i typologicznej, to okazuje się, że mogli być bliżsi naturze tekstu biblijnego — i to od strony naukowego rygoru — niż niejeden współczesny komentator.

Takich przykładów są dziesiątki w samej Biblii. Z Dziejów Apostolskich dowiadujemy się, że Etiop, dworski urzędnik królowej etiopskiej, czytał w swoim wozie proroka Izajasza (Iz 53,7-8). „O kim Prorok mówi, o sobie czy o kimś innym?” — pyta dworzanin Filipa. A ten „wychodząc z tego [tekstu] Pisma opowiedział mu Dobrą Nowinę o Jezusie” (Dz 8, 35). Co więc jest wierniejsze duchowi literackiego tekstu biblijnego: starożytne i średniowieczne „wychodzenie z Pisma Starego Testamentu, by opowiadać Dobrą Nowinę o Jezusie” czy też spotykana niekiedy współcześnie bezduszna „analiza Biblii”?

 

„Żywe jest słowo Boże, skuteczne […], zdolne osądzić pragnienia i myśli serca. Nie ma stworzenia, które by było przed Nim niewidzialne” (Hbr 4, 12-13).

 

Właściwą metodą poznawania żywej osoby jest dialog. Natomiast sekcja ciała dla wyodrębnienia poszczególnych części, aby wetknąć je pod mikroskop to świetny sposób, ale dla stwierdzenia przyczyn śmierci! Nieprzypadkowo nazywa się sekcją zwłok…

Podobnie: właściwą metodą dla poznania Bożego autora Pisma Świętego jest modlitewny dialog wspólnoty Kościoła. Pewien typ jałowego pseudoracjonalizmu może przybrać postać sekcji zwłok Pisma Świętego! 

c. Czyja Biblia?

To podstawowe pytanie: czyja jest Biblia? Czy jest własnością wąskiego kręgu specjalistów zainteresowanych rekonstrukcją religijnej kultury archaicznych Izraelitów na tle przykurzonej już historii Egiptu, Asyrii i Babilonii? Czy też jest darem Boga dla Kościoła wszystkich pokoleń: żywym głosem, przemawiającym do serc także dziś?

 

„Znasz Pisma święte, które mogą cię nauczyć mądrości wiodącej ku zbawieniu przez wiarę w Chrystusie Jezusie. Wszelkie Pismo od Boga natchnione [jest] i pożyteczne do nauczania, do przekonywania, do poprawiania, do kształcenia w sprawiedliwości — aby człowiek Boży był doskonały, przysposobiony do każdego dobrego czynu” (2 Tm 3, 14-17).

 

Przez analogię: kto lepiej rozumie okrzyk Mickiewicza „Litwo, Ojczyzno moja, ty jesteś jak zdrowie”?

Czy ten, kto po latach analizy wykaże, że było kilka etapów formowania się kolejności słów tego wersetu w pokreślonych poprawkach Mickiewiczowych manuskryptów?

Czy raczej ten, kto pozna litewską krainę, da się porwać jej czarowi jak Czesław Miłosz, a okrzyk wieszcza uczyni swoim: „Litwo, Ojczyzno moja, ty jesteś jak moje zdrowie”?

Kto lepiej zrozumie intencje poety, kto lepiej odbierze sens jego pism? Kto naprawdę dowie się, co chciał przekazać czytelnikowi, kiedy pisał: „Litwo, Ojczyzno moja…”?

A teraz odnieśmy to do wieszczów Pisma Świętego, do poetów Biblii, a najbardziej — do Bożego autora Słowa Objawienia.

Zresztą, skutki widać gołym okiem: Augustyn, Ambroży, Hilary — zostawili potomnym homiletyczne kazania-komentarze do każdego wersetu ze wszystkich 150 psalmów. A ilu katolików pamięta ze swojego życia jakieś kazanie o psalmie?

A cóż powiedzieć o pełnych zachwytu i głębokiej duchowości starożytnych i średniowiecznych homiliach o Księdze Kapłańskiej, Liczb, o Księgach Królewskich — a są to biblijne księgi, które u niejednego wywołują dziś jedynie ziewanie?

 

* * * * * *

 

Podsumowując: oto wewnętrzna metoda czytania Pisma, nienarzucona z zewnątrz:

 

„Badacie Pisma, ponieważ sądzicie, że w nich zawarte jest życie wieczne: to one właśnie dają o Mnie świadectwo” (J 5, 39).

 

„Duch i Oblubienica mówią: «Przyjdź!» […] I kto odczuwa pragnienie, niech przyjdzie, kto chce, niech wody życia darmo zaczerpnie” (Ap 22,17).

 

Temu niech służy nasze sympozjum.

---

[1] Por. R.R. Reno, The Church’s Bible, “First Things”, http://www.firstthings.com (23 IV 2009); pewne fragmenty tej homilii są wzorowane na tym artykule.

[2010]

Interpretacja listów św. Pawła w świetle Dziejów Apostolskich 9 Część 4: Walka duchowa

bp Andrzej Siemieniewski 

Homilia

1 lutego 2009

Interpretacja listów Św. Pawła

w Świetle Dziejów Apostolskich 9

Część 4: Walka duchowa

 

Proroctwo Starego Testamentu o Jezusie

Jezus po chrzcie w Jordanie wchodzi do Galilei i po raz pierwszy wypędza złego ducha (por. Mk 1,23-28). Aby dobrze zrozumieć tę część Nowego Testamentu, musimy cofnąć się aż do Księgi Wyjścia. Znajdziemy tam słowa skierowane do Izraela pod górą Synaj. Jest to zapowiedź czterdziestu lat marszu przez pustynię i wejścia do Ziemi Obiecanej:

„Oto ja posyłam anioła przed tobą, aby […] doprowadził cię do miejsca, które ci wyznaczyłem. […] Mój anioł poprzedzi cię. […] Sprawię, że będą uciekać przed tobą wszyscy twoi nieprzyjaciele. […] Oddam w ręce wasze mieszkańców tego kraju, a ty ich przepędzisz spośród was” (Wj 23,20-31).

Potem Izrael przeszedł przez pustynię, co trwało czterdzieści lat. Przeszedł przez Jordan i wszedł do Ziemi Obiecanej, aby tam toczyć walkę z siedmioma plemionami kananejskimi.

Co to krótkie wspomnienie z Księgi Wyjścia ma wspólnego z początkiem Ewangelii wg św. Marka? Otóż Ewangelia Marka przedstawia nam Jezusa Chrystusa, w którym wypełniają się wszystkie wydarzenia Starego Testamentu. Cała historia Izraela okazuje się proroctwem-zapowiedzią, która tak naprawdę spełnia się w Jezusie Chrystusie. Nawet sformułowania są podobne. Ewangelia Marka zaczyna się tak: „Oto ja posyłam wysłańca mego przed Tobą” (Mk 1,2-4), natomiast w Księdze Wyjścia czytamy: „Oto ja posyłam anioła przed tobą”. „On przygotuje drogę twoją” — mówi Marek — i wystąpił ów poprzedzający anioł, Jan Chrzciciel, który na pustyni głosił chrzest. Jak anioł poprzedzał Izraela, tak Jan Chrzciciel poprzedza Jezusa.

Dalej, Jezus czterdzieści dni przebywał na pustyni kuszony przez szatana (por. Mk 1,13). Jak Izrael czterdzieści lat wędrował po pustyni, tak samo Jezus, tyle że czterdzieści dni. I tak jak Izrael po przejściu przez Jordan wszedł do Ziemi Obiecanej, tak samo Jezus po przejściu przez wodę chrztu w Jordanie wchodzi do Galilei. I tak jak Izrael wchodzi, aby toczyć bitwy z mocami siedmiu plemion Kanaanu, tak Ewangelia Marka zaczyna się od bitwy, którą Jezus stoczył ze złym duchem.

W poszukiwaniu klucza

Od kilku tygodni poszukujemy klucza do zrozumienia listów św. Pawła. Podczas pierwszego spotkania próbowaliśmy zrozumieć naukę Apostoła o usprawiedliwieniu w świetle wydarzenia pod Damaszkiem, które jest echem doświadczenia tego, jak sam Szaweł został usprawiedliwiony ze swoich grzechów. Na kolejnym spotkaniu chcieliśmy zrozumieć jego nauczanie o Eucharystii — także w świetle wydarzenia pod Damaszkiem. Chcieliśmy też zrozumieć jego nauczanie o Kościele jako Ciele Chrystusa. I znowu okazało się, że aby to w pełni przyjąć, trzeba czytać listy św. Pawła cały czas mając w pamięci to, co się wydarzyło pod Damaszkiem. Tak więc kto chce zrozumieć listy Pawła, musi je rozumieć jako echo jego osobistego doświadczenia pod Damaszkiem. Tam się uczymy, że chrześcijaństwo nie jest teoretyczną filozofią czy teologią, ale że wynika z doświadczenia. Zobaczmy, co na interesujący nas temat pisze Benedykt XVI w swojej encyklice Deus caritas est:

„U początku bycia chrześcijaninem nie ma decyzji etycznej czy jakiejś wielkiej idei, jest natomiast spotkanie z wydarzeniem, z Osobą, która nadaje życiu nową perspektywę, a tym samym decydujące ukierunkowanie” (Benedykt XVI, Deus caritas est, 1)[1].

Tak więc u początku bycia chrześcijaninem stoi nie jakaś decyzja etyczna czy jakaś wielka idea, ale spotkanie, „spotkanie z wydarzeniem, z Osobą, która nadaje życiu nową perspektywę” i decydujący kierunek, czyli życie zaczyna inaczej biegnąć.  

 

Nauczanie św. Pawła o walce duchowej  

 

Przejdźmy do kolejnego etapu — do nauczania Apostoła o walce duchowej. Czy to jest centralny temat dla chrześcijańskiej wiary? Tak! Zdecydowanie! Chrześcijanin to człowiek wezwany do walki, to znaczy do wielkiej przygody, do dynamizmu, do przedsięwzięć, do zmagań, jednym słowem — do walczenia. I w listach św. Pawła wiele słów o tym znajdziemy. Na przykład w Pierwszym Liście do Koryntian czytamy: „Walczę nie tak, jakbym zadawał ciosy w próżnię” (1 Kor 9,26). Inaczej mówiąc: „Moje życie apostolskie jest walką i to walką skuteczną, zwycięską” Przejdziemy wraz z Pawłem szlak jego dorastania do zrozumienia tego, co znaczy walka człowieka wierzącego, co znaczy „walczyć dla Pana”. Zrobimy to chronologicznie, w dwóch częściach. A więc najpierw Szaweł — pierwsza część życia Apostoła — i jego wyobrażenie o walce Bożej, walce człowieka wierzącego dla Boga. O tym etapie pisał później Apostoł:

„Słyszeliście przecież o moim postępowaniu ongiś, gdy jeszcze wyznawałem judaizm, jak z niezwykłą gorliwością zwalczałem Kościół Boży i usiłowałem go zniszczyć, jak w żarliwości o judaizm przewyższałem wielu moich rówieśników z mego narodu, jak byłem szczególnie wielkim zapaleńcem w zachowywaniu tradycji moich przodków” (Ga 1,13-14).

Natomiast drugi etap to nowa wizja walki duchowej jako daru Jezusa Chrystusa otrzymanego w zalążku właśnie tam u bram Damaszku: „Pokażę mu, jak wiele będzie musiał wycierpieć dla mego imienia” (Dz 9,16). Przejdźmy zatem do etapu I.  

 

Etap I: Pierwotne wyobrażenie Szawła o walce w sprawie Bożej

W Dziejach Apostolskich spotykamy Pawła w Jerozolimie, gdzie wyjaśnia rodakom historię swojego życia.

1) W pierwszej części mówi:

„Otrzymałem staranne wykształcenie w Prawie ojczystym. Gorliwie służyłem Bogu, jak wy wszyscy dzisiaj służycie” (Dz 22,3).

„W Prawie ojczystym” to znaczy w słowie Bożym, w Biblii, w tym wszystkim, czego nauczała Biblia Starego Testamentu. Paweł wspominając swoją młodość, czyli młodość Szawła, zdaje się mówić: „Byłem człowiekiem ofiarnym, gorliwym, oddanym, gotowym do oddania życia dla wielkiej sprawy, a była to sprawa Boża, byłem gotowy walczyć, miałem samoświadomość wojownika”.

2) Wspominając po latach wstecz, sam widzi, że niespecjalnie miał się czym chwalić:

„Prześladowałem tę drogę, głosując nawet za karą śmierci” (Dz 22,4).

Szaweł prowadził walkę, o której mniemał, że jest duchowa. Walczył energicznie o sprawę Bożą, wyrażając w sercu wewnętrzną zgodę na to, aby inni w jego imieniu zabijali dla Boga. I — to jest już kulminacja tego etapu — wspominając mówi:

„Zamykałem w więzieniach tych, którzy wierzą w Ciebie, i biczowałem w synagogach, a kiedy przelewano krew Szczepana, Twego świadka, byłem przy tym i zgadzałem się, i pilnowałem szat jego zabójców” (Dz 22,19-20).

3) U kresu tego etapu Szaweł był gotów przyłożyć rękę do tego, by zabijać dla Boga. „Bóg chce śmierci grzesznika” — tak pewnie można by podsumować jego ówczesną świadomość walki dla Boga. Posłuchajmy, co mówi Paweł:

„Udałem się do Damaszku z zamiarem uwięzienia tych, którzy tam byli, i przyprowadzenia do Jerozolimy dla wymierzenia kary” (Dz 22,5).

Co to za kara, można dowiedzieć się z Dziejów Apostolskich, z opisu kamienowania Szczepana. Wewnętrzny stan Szawła to serce wojownika: „Siał grozę i dyszał żądzą zabijania uczniów Pańskich” (Dz 9,1) i na pewno w swoich własnych oczach był wojownikiem Boga. Jak długo? Aż do czasu, kiedy pod Damaszkiem objawił mu się Jezus Chrystus i za pośrednictwem Kościoła udzielił mu nowej lekcji walki duchowej.

4) Lekcja walki duchowej otrzymana od Chrystusa:

„Wybrałem sobie tego człowieka za narzędzie. On zaniesie imię moje do pogan i królów, i do synów Izraela. I pokażę mu, jak wiele będzie musiał wycierpieć dla mego imienia” (Dz 9,15-16).

Parafrazując słowa Jezusa, można by powiedzieć tak: „Wybrałem sobie tego człowieka, tak, tego dyszącego żądzą zabijania i siejącego grozę, tego człowieka wybrałem sobie za narzędzie, on zaniesie moje imię do pogan, do królów, do synów Izraela, będzie walczyć, będzie zdobywcą, będzie przeprowadzać zwycięskie kampanie duchowe. Pokażę mu również, jak wiele będzie musiał wycierpieć dla mego imienia”.  

 

Etap II: Radykalna zmiana perspektywy

To jest ta zmiana perspektywy, zmiana widzenia, o której pisze papież Benedykt w swojej encyklice. Wydarzenie spotkania z Chrystusem nadaje nową perspektywę w życiu. Nastąpiła radykalna zmiana perspektywy, bo do tej pory to Szaweł zadawał cierpienie innym, jak mniemał, dla dobra sprawy Bożej, a teraz to on będzie znosił cierpienia dla duchowego dobra innych ludzi. Do tej pory był gotów zabić, a teraz będzie gotów na to, aby to jego zabili.

Czy Paweł przestał być wobec tego wojownikiem? Czy zrezygnował z tej wspaniałej, ekscytującej wizji życia jako fascynującej przygody? Być wojownikiem to jest przygoda pełna heroicznych bitew, triumfalnych zwycięstw, pewnie czasem też dramatycznych klęsk — to wszystko składa się na piękno i dramat fascynującego żołnierskiego życia. Czy z tego rezygnuje? Nie. Będzie wojować nie mniej, ale inaczej.

Strategiczna instrukcja dla wojowników Bożych

Z tą perspektywą, z tym spotkaniem pod Damaszkiem przed oczami i z pierwotną lekcją, którą Szaweł otrzymał pod Damaszkiem, z tym całym wyposażeniem teraz będzie nam łatwiej zrozumieć nauczanie Pawła o walce duchowej. Oto jego strategiczna instrukcja dla wojowników Bożych:

„Nie prowadzimy walki według ciała, gdyż oręż bojowania naszego nie jest z ciała, lecz posiada moc burzenia, dla Boga, twierdz warownych. Udaremniamy ukryte knowania i wszelką wyniosłość przeciwną poznaniu Boga i wszelki umysł poddajemy w posłuszeństwo Chrystusowi” (2 Kor 10,3-5).

To jest wyznanie człowieka, który rusza do bitwy, który przystępuje do oblężenia twierdzy warownej, ale nie jest to ani oręż, ani twierdza warowna według ciała. To jest twierdza „ukrytych knowań”, „wyniosłości przeciwnej poznaniu Boga”, to jest walka, która polega na nauczaniu, na modlitwie, na przykładzie życia, to jest oręż duchowy. I w ten sposób, przez świadectwo, „wszelki umysł poddajemy w posłuszeństwo Chrystusowi”. To tam, pod Damaszkiem, Paweł zrozumiał, co to znaczy walczyć dla Chrystusa, zrozumiał Ewangelię Bożą. To, co czterej ewangeliści zapisali w swoich księgach, to właśnie tam Paweł zrozumiał. Tekst stał się w jego doświadczeniu najpierw spotkaniem z żywą Osobą. Jezus mówi:

„Królestwo moje nie jest z tego świata. Gdyby królestwo moje było z tego świata, słudzy moi biliby się, abym nie został wydany Żydom” (J 18,36).

Ale z tego świata nie jest, więc słudzy Chrystusa nie będą się bić. Owszem, będą prowadzić jakieś walki, ale „nie prowadzimy walki według ciała, gdyż oręż bojowania naszego nie jest z ciała”, choć „posiada moc burzenia […] twierdz warownych”. Doświadczywszy pod Damaszkiem przeorientowania strategii czy w ogóle taktyki sposobów walki dla Boga, doświadczywszy tego od zadawania cierpień innym do gotowości ponoszenia cierpienia, od zabijania innych do gotowości oddania własnego życia dla sprawy Bożej — doświadczywszy tego wszystkiego Apostoł zaczął uczyć tak we wszystkich Kościołach Bożych. Uczył z własnego doświadczenia. Kiedy mówił Efezjanom: „Bądźcie mocni w Panu — siłą Jego potęgi” (Ef 6,10), to odmalował obraz wojownika, żołnierza, rycerza. Paweł ze swojego doświadczenia przeniósł tego wojowniczego ducha do swoich listów, ale zauważmy, że „nie toczymy walki przeciw ciału i krwi”, czyli przeciw ludziom. Na oku wojownika Bożego nie jest ani drugi człowiek, ani jakaś grupa ludzi:

„Nie toczymy bowiem walki przeciw krwi i ciału, lecz przeciw Zwierzchnościom, przeciw Władzom, przeciw rządcom świata tych ciemności, przeciw pierwiastkom duchowym zła na wyżynach niebieskich” (Ef 6,12).

Zwierzchności i Władze to nazwy różnych grup złych duchów. Natomiast co to znaczy toczyć walkę „przeciw rządcom świata tych ciemności”, to jeszcze odezwie się echem w Liście do Hebrajczyków:

„Jeszcze nie opieraliście się aż do przelewu krwi, walcząc przeciw grzechowi” (Hbr 12,4).

Absolutnie pierwsze znaczenie walki duchowej to walka przeciw grzechowi, który naciera i atakuje od wnętrza, od serca oraz od świata kultury, od różnych jej złych, negatywnych aspektów, od kultury śmierci, od kultury bezbożnej. A więc ataki i od wnętrza, i od tego, co na zewnątrz. „Jeszcze nie opieraliście się aż do przelewu krwi, walcząc przeciw grzechowi” — to jest język wojowniczy, zmilitaryzowany, ale to jest język walki duchowej. Tego samego Apostoł uczył we wszystkich Kościołach Bożych:

„Bądźcie mocni w Panu — siłą Jego potęgi. Obleczcie pełną zbroję Bożą, byście mogli się ostać wobec podstępnych zakusów diabła. Nie toczymy bowiem walki przeciw krwi i ciału, lecz [toczymy walkę] przeciw Zwierzchnościom, przeciw Władzom, przeciw rządcom świata tych ciemności, przeciw pierwiastkom duchowym zła na wyżynach niebieskich. Dlatego weźcie na siebie pełną zbroję Bożą, abyście w dzień zły zdołali się przeciwstawić i ostać, zwalczywszy wszystko. Stańcie więc [do walki] przepasawszy biodra wasze prawdą i oblókłszy pancerz, którym jest sprawiedliwość, a obuwszy nogi w gotowość [głoszenia] dobrej nowiny o pokoju. W każdym położeniu bierzcie wiarę jako tarczę, dzięki której zdołacie zgasić wszystkie rozżarzone pociski Złego. Weźcie też hełm zbawienia i miecz Ducha, to jest słowo Boże” (Ef 6,10-17).

„Weźcie na siebie pełną zbroję Bożą” — zbroja musi być pełna. Zbroja pozbawiona któregoś z fragmentów sprawia, że wojownik jest narażony na zranienie i rychłą śmierć duchową. „Abyście w dzień zły zdołali się przeciwstawić i ostać, zwalczywszy wszystko. Stańcie więc [do walki]” — to jest język, którym św. Paweł przemawia do chrześcijan szukających życia pełnego przygody, dynamizmu i fascynacji. „Dzień zły” to jest dzień pokusy, kiedy w chwili nieuwagi, bezmyślności, głupoty, przychodzi atak. „Stańcie do walki przepasawszy biodra wasze prawdą” — prawdą Ewangelii oczywiście. „I oblókłszy pancerz, którym jest sprawiedliwość”, czyli usprawiedliwienie, które pochodzi od Boga, z Jego łaski. „Obuwszy nogi w gotowość [głoszenia] dobrej nowiny o pokoju” — to ewangelizacja. „W każdym położeniu bierzcie wiarę jako tarczę, dzięki której zdołacie zgasić wszystkie rozżarzone pociski Złego” — to obraz chrześcijanina, który w lewej ręce trzyma tarczę i zasłania się nią przed „rozżarzonymi pociskami Złego”. To bardzo realistyczne patrzenie na życie. Tak to wygląda: Zły atakuje, i to atakuje nie nieszkodliwą bronią, lecz „rozżarzonymi pociskami”. Kto więc nie ma wiary jako tarczy, to przypomni mu Apostoł Paweł: „Niech przeto ten, komu się zdaje, że stoi, baczy, aby nie upadł” (1 Kor 10,12). Upadek jest możliwy. Oczywiście potem w Liście do Galatów przypomni również, aby ci, którzy pozostają pod wpływem Ducha, pomogli takiemu powstać: „Jeden drugiego brzemiona noście” (Ga 6,2). „Weźcie też hełm zbawienia” — to świadomość daru Chrystusa, tego, że jesteśmy zbawieni dzięki Jego łasce, hełm, który osłania myśli, wyobraźnię, nasze reakcje na sytuacje w tym świecie. „Weźcie też […] miecz ducha”, czyli słowo Boże. Tarcza w ręce lewej, miecz Ducha w ręce prawej, ale miecz przedziwny, który nie rani nikogo. To jest miecz Ducha, którym jest słowo Boże. Miecz, który nie rani, lecz wręcz przeciwnie, leczy. Ten sam obraz pojawi się w Księdze Apokalipsy (por. Ap 1,16; 2,12; 19,15), kiedy Jezus Chrystus przychodzi jako dowódca wojsk i ma miecz, który wychodzi z Jego ust. To jest słowo Dobrej Nowiny, która brzmi: „Przyjdźcie do Mnie wszyscy, którzy utrudzeni i obciążeni jesteście, a Ja was pokrzepię” (Mt 11,28).  

 

Teologia św. Pawła

To właśnie nazywamy teologią św. Pawła: dynamiczne nauczanie o walce ze złem najpierw w swoim własnym sercu, a potem także na zewnątrz, w świecie nie znającym Chrystusa. Nauka pełna mocy o tym, jak skutecznie zaprowadzić królestwo Chrystusa w sobie oraz w ewangelizowanym świecie.

My to czytamy nie po to, żeby sobie podebatować czy podyskutować, tylko żeby się nawzajem zagrzewać do walki wiedząc, że także i my słyszymy ze św. Pawłem: „Pokażę mu, pokażę jej, jak wiele będzie musiał i musiała wycierpieć dla mojego imienia”. Przyjmujemy to słowo odpowiadając tak, jak Paweł odpowiedział w Liście do Kolosan:

„Raduję się w cierpieniach za was i ze swej strony w moim ciele dopełniam braki udręk Chrystusa dla dobra Jego Ciała, którym jest Kościół. Jego sługą stałem się według zleconego mi wobec was Bożego włodarstwa: mam wypełnić [posłannictwo głoszenia] słowa Bożego” (Kol 1,24-25).

Zanim Apostoł zaczął pisać o tym Kolosanom, najpierw sam tego doświadczył, i to od pierwszych chwil spotkania z Chrystusem pod Damaszkiem:

„Mam upodobanie w moich słabościach, w obelgach, w niedostatkach, w prześladowaniach, w uciskach z powodu Chrystusa” (2 Kor 12,10).

Otrzymujemy dziś syntetyczną wizję całej Biblii. To, co w Starym Testamencie przedstawione było jako walka w całkiem dosłownym tego słowa znaczeniu — zajmowanie terytorium, wypędzanie przeciwników — to Pan Jezus przekuł na walkę duchową: przekracza Jordan i zajmuje Ziemię Świętą, ale walcząc nie przeciw ciału i krwi, lecz wypędzając złego ducha, bo „królestwo Moje nie jest z tego świata” i tego doświadczenia walki duchowej Pan Jezus udziela swoim uczniom, od Apostoła Pawła począwszy. W Roku św. Pawła nadstawiamy ucha na teksty Pawłowe, niech znajdzie się tam szczególne miejsce dla wszystkich fragmentów o walce. Chrześcijanin walczy: prowadzi akcje bojowe, zdobywa terytoria, ma w ręku broń i bierze jeńców do niewoli:

„Weź udział w trudach i przeciwnościach jako dobry żołnierz Jezusa Chrystusa!” (2 Tm 2,3); „Przyjdę do ciebie niebawem i będę z nimi walczył mieczem moich ust” (Ap 2,16); „Ten właśnie nakaz poruczam ci […] byś […] toczył dobrą walkę, mając wiarę i dobre sumienie” (1 Tm 1,18).

***

Okazuje się, że główne wątki nauczania św. Pawła — usprawiedliwienie przez wiarę niezależnie od uczynków, dary Ducha w kościelnym Ciele Chrystusa, walka duchowa — stają się w pełni zrozumiałe dopiero w świetle źródła, a źródłem tym jest osobiste spotkanie z Jezusem Chrystusem jako Panem i Zbawicielem. Bo u początku bycia chrześcijaninem stoi nie jakaś etyczna decyzja czy jakaś wielka idea. U początku bycia chrześcijaninem stoi spotkanie, „spotkanie z wydarzeniem, z Osobą, która nadaje życiu nową perspektywę, a tym samym decydujące ukierunkowanie”. Amen. 

Przypisy 

 

[1] http://www.vatican.va/holy_father/benedict_xvi/encyclicals/documents/hf_ben-xvi_enc_20051225_deus-caritas-est_pl.html (02.02.2009). 

 

 

 

 [2009]